Tính bền vững: Động lực đổi mới của ngành giấy Việt Nam
Trước những lo ngại ngày càng lớn về biến đổi khí hậu, ô nhiễm và cạn kiệt tài nguyên, các ngành công nghiệp trên toàn cầu đang phải điều chỉnh lại cách thức hoạt động—và ngành giấy Việt Nam không phải là ngoại lệ. Nếu trước đây tính bền vững chỉ được xem như một tiêu chí “cho có” để đáp ứng yêu cầu từ đối tác quốc tế, thì ngày nay nó đã trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy đổi mới và là lợi thế cạnh tranh mới cho các doanh nghiệp giấy trong nước. Nhu cầu về các giải pháp thân thiện với môi trường đang tăng nhanh không chỉ ở thị trường quốc tế mà cả trong nước, tạo áp lực mạnh mẽ buộc ngành giấy phải chuyển mình.
Trong những năm gần đây, chính phủ Việt Nam đã siết chặt các quy định môi trường, tác động trực tiếp đến ngành giấy. Một trong những chính sách nổi bật là cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), đang được triển khai trên toàn quốc. Theo đó, các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình trong suốt vòng đời—đặc biệt là khâu xử lý sau tiêu dùng. Đối với ngành giấy, điều này đồng nghĩa với việc thiết kế bao bì dễ tái chế, dễ phân hủy và minh bạch hơn về tác động môi trường của nguyên vật liệu sử dụng.
Để thích ứng, nhiều doanh nghiệp giấy trong nước đang đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch hơn. Tiêu biểu là hệ thống tuần hoàn nước nhằm giảm thiểu nước thải, lò hơi phát thải thấp để giảm ô nhiễm không khí, và quy trình tẩy trắng không sử dụng hóa chất độc hại. Những cải tiến này đã được áp dụng tại nhiều nhà máy giấy ở Đồng Nai, Bình Định, Hải Dương, giúp vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao hiệu quả vận hành và tiết kiệm chi phí về lâu dài.
Giấy tái chế—trước kia bị xem là kém chất lượng—nay đang dần trở thành nguồn nguyên liệu được đánh giá cao. Nhờ sự phát triển dần của các hệ thống thu gom và tái chế tại các đô thị lớn, nguồn cung sợi tái chế chất lượng ngày càng ổn định, tạo điều kiện để doanh nghiệp mở rộng danh mục sản phẩm như hộp carton, sổ tay hay giấy đặc biệt. Hướng đi này giúp giảm phụ thuộc vào bột giấy nhập khẩu và phù hợp với định hướng kinh tế tuần hoàn mà Việt Nam đang theo đuổi.
Không chỉ dừng ở công nghệ, ngành giấy cũng chứng kiến làn sóng đổi mới trong thiết kế sản phẩm. Các công ty đang thử nghiệm bao bì thân thiện hơn với môi trường như hộp tối giản giảm vật liệu, giấy gói phân hủy sinh học, hoặc giấy chống nước không cần phủ nhựa. Một số doanh nghiệp còn giới thiệu bao bì “có thể trồng được”—giấy được nhúng hạt giống, có thể biến thành cây xanh sau khi sử dụng. Những sản phẩm sáng tạo này đặc biệt thu hút thế hệ người tiêu dùng trẻ và những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn môi trường cao.
Dù vậy, chi phí vẫn là rào cản lớn. Vật liệu bền vững và công nghệ sạch thường đòi hỏi đầu tư ban đầu cao, điều mà nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa khó đáp ứng nếu không có hỗ trợ từ chính sách công hoặc tài chính xanh. Việc thiếu các chương trình khuyến khích, đào tạo và ưu đãi cụ thể có thể khiến một bộ phận doanh nghiệp bị bỏ lại phía sau trong xu hướng xanh hóa toàn cầu.
Tuy nhiên, tiềm năng tương lai của ngành giấy Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới. Tính bền vững không chỉ còn là yêu cầu pháp lý mà đang trở thành yếu tố quyết định sự sống còn. Những doanh nghiệp dám đầu tư vào giải pháp xanh, cải tiến sản phẩm và công nghệ một cách có trách nhiệm sẽ không chỉ đứng vững mà còn có cơ hội vươn lên dẫn dắt ngành giấy trong hành trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và tuần hoàn của Việt Nam.
